ธนาคารข้อสอบสภาการพยาบาล

รวมข้อสอบสภาการพยาบาล คลิกเลย

เคล็ดลับพิชิตข้อสอบสภาการพยาบาลให้อยู่หมัด

การจับกลุ่มติวกันเอง การถกเถียงกัน ช่วยให้จำได้ดีขึ้น คลิกอ่านกลเม็ดเคล็ดลับเพิ่ม

สิ่งที่น่าสนใจ

10/09/2555

Multiple Sclerosis



โรค Multiple Sclerosis (MS) เป็นโรคทางระบบประสาทโรคหนึ่งที่พบบ่อยในคนหนุ่มสาว เกิดจาก myelin ถูกทำลาย (demyelinated) แล้วทำให้เกิดก้อน(plaques)  เนื่องจากเกิดการอักเสบ  หรือสะสมของเม็ดเลือดขาวหรือสารเหลวรอบๆเส้นเลือดที่อยู่ภายใน CNS ก้อนเหล่านี้อาจพบกระจายตัวอยู่ตลอดCNSโดยเฉพาะในส่วนของ white matter ผลจากการที่ myelin ถูกทำลาย ทำให้การนำกระแสประสาทช้าลง
 โดยทั่วไปโรค Multiple Sclerosis (MS) พบได้ในช่วงอายุ 15-50 ปีพบอัตราการเกิดในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย(2:1) พบมากในคนผิวขาวมากกว่าคนผิวดำ  นอกจากนี้อัตราความชุก(prevalence rate) จะพบในประชากรในเขตหนาว ยิ่งอยู่ใกล้โลกมากเท่าไหร่ อัตราความชุกของโรค Multiple Sclerosis (MS)จะเพิ่มขึ้นมาก

พยาธิสภาพของ Multiple sclerosis ( MS)

พยาธิสภาพของ Multiple sclerosis จะมีการทำลายของเยื่อไมอีลีน ( demyelinating  lesion) เป็นลักษณะของ plaque กระจายไปตาม white matter  ของระบบประสาทส่วนกลาง บริเวณที่มักเกิด คือบริเวณ periventricular ของ cerebrum, cerebellum  , brain stem  และ   dorsal spinal cord โดยในระยะเริ่มแรก (  initial stage ) inflammation นี้ จะเกิดร่วมกับการลดจำนวนของ oligodendroglia เป็นผลให้มีการทำลายของ myelin membrane  ซึ่งทำหน้าที่เป็นฉนวนรอบ axon ระหว่าง  node of  Ranvier ทำให้การนำกระแสประสาทรวดเร็วขึ้น เป็นแบบ salutatory ดังนั้น การเกิด demyelination จึงทำให้กระบวนการนำกระแสประสาทบกพร่อง และทำให้ส้นประสาทเกิดการล้าง่าย
นอกจากนี้การที่พบ  T cellและ macrophagegx เป็นจำนวนมาก ยังแสดงถึงลักษณะทางพยาธิสภาพที่เกี่ยวข้องระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย การ infiltrate เข้ามาของเซลล์เหล่านี้ซึ่งจะค่อยๆลดลงอาจเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดโรค multiple sclerosis มีลักษณะเป็นช่วงสลับกับไประหว่างระยะแสดงอาการและระยะพัก

เกณฑ์การวินิจฉัยโรค

การวินิจฉัยผู้ป่วย  MS จะอาศัยลักษณะอาการทางคลินิก แนวโน้มอุบัติการณ์การเกิดโรคและการตรวจทางห้องปฏิบัติการ ลักษณะทางคลินิกที่เป็นแนวทางช่วยในการวินิจฉัยโรค
1. มีอาการทางระบบประสาท ที่แสดงถึงพยาธิสภาพของ   white matter ( long  tract damage  )มากกว่า  1 ตำแหน่ง
2. ลักษณะอาการมีช่วงแสดงอาการสลับกับช่วงพัก อย่างน้อย 2 ครั้ง ในช่วงระยะเวลาห่างกันมากกว่า 1 เดือน
3. อาการรุนแรงขึ้นอย่างช้าๆการปรากฏอาการครั้งแรกมักจะหายเป็นปกติ
4.อายุที่เป็นอยู่ช่วงประมาณ 15-50 ปี โดยเฉพาะการปรากฏอาการครั้งแรก มักพบในช่วงวัยรุ่น หรือวัยผู้ใหญ่ตอนต้น

อาการและอาการแสดง

Visual disturbances  ความผิดปกติของสายตาและการมองเห็น  เป็นลักษณะที่พบได้ในผู้ป่วย MS ประมาณ 80% โดยมีพยาธิสภาพของ optic และ oculomotor nerves จะทำให้เกิดกลุ่มอาการเหล่านี้ ได้แก่ เห็นภาพไม่ชัด  เห็นภาพซ้อน  มีความบกพร่องของลานสายตา  หรืออาจสูญเสียการมองเห็น
นอกจากนี้ อาจพบอาการ optic neuritis  จะมีอาการเห็นภาพไม่ชัด  หรือสูญเสียการมองเห็นร่วมกับอาการปวดเบ้าตา

 Motor disturbances  ความผิดปกติทางด้าน motor ได้แก่ การอ่อนแรง (weakness)
                Spasticity  และความผิดปกติในการเคลื่อนไหว (movement disorders)
                Weakness เป็นผลมาจากพยาธิสภาพในส่วนของ motor cortex หรือ pyramidal tract เป็นลักษณะอ่อนแรงแบบ upper motor neuron lesion  ซึ่งอาจเป็นได้ตั้งแต่มีการอ่อนแรงเล็กน้อย จนถึงอัมพาต  นอกจากนี้ยังอาจมีการอ่อนแรงที่เป็นมาจากการไม่ได้ใช้งาน  หรือการไม่มีการเคลื่อนไหวหรือกิจกรรมใดๆเป็นระยะเวลานานๆ
                Spasticity เกิดมาจาก demyelination ที่ส่วน descending pyramidal tract พบได้มากประมาณ 90% ของผู้ป่วย MS ทั้งหมด  จะมีลักษณะเพิ่มความไวของ spinal motor neuron และเพิ่มการตอบสนองต่อการกระตุ้น segmental reflexs อาการเป็นได้ตั้งแต่ mild จนถึง severe spastic และมักสัมพันธ์กับอาการแสดงของ UMNL
                 Movement disorders  การที่มี demyelination ของ cerebellum และ cerebellar tract ทำให้เกิดกลุ่มอาการ intention tremor ซึ่งมีระดับความรุ่นแรงได้ตั้งแต่น้อยจนมาก ความบกพร่องในการกะระยะทางหรือช่วงการเคลื่อนไหว  การไม่สามารถทำการเคลื่อนไหวสลับได้  รวมทั้งมีการเคลื่อนไหวหรือการเดินที่ไม่ประสานสัมพันธ์กัน

                 Sensory disturbances  ความผิดปกติในการรับความรู้สึกเป็นลักษณะอาการที่พบได้มากในผู้ป่วย MS กลุ่มอาการของความผิดปกติในการรับความรู้สึกได้แก่
                   Parethesia  ผู้ป่วยจะมีความรู้สึกคล้ายเข็มแทง หรือชา ตามบริเวณต่างๆของร่างกาย มักพบร่วมกับความบกพร่องในการรับรู้ข้อต่อ  ส่วนการสูญเสียการรับความรู้สึกอย่างใดอย่างหนึ่งโดยสมบูรณ์มักไม่ค่อยพบ
                   Hyperathia  ความไวมากกว่าปกติในการรับการกระตุ้น  แม้เพียงการกระตุ้นน้อยๆ เช่น การแตะ หรือการได้รับแรงกดเพียงเบาๆ  แต่ผู้ป่วยกลับรู้สึกเจ็บปวดอย่างรุนแรง
                   Dysesthesia  การรู้สึกเจ็บหรือแสบร้อนอย่างผิดปกติ

Cognitive and Behavioral disturbances  ความบกพร่องทางด้าน cognitive function  ในผู้ป่วย MS ส่วนใหญ่พบในระดับน้อยถึงปานกลาง  ประกอบด้วย  ความบกพร่องทางด้านความคิด  ความจำ  ความตั้งใจ  การเรียนรู้  ความคิดอย่างมีเหตุผล  และทักษะเกี่ยวกับการกะระยะด้วยสายตา

Fatique  เป็นปัญหาสำคัญและพบได้มากในผู้ป่วย MS และเป็นสาเหตุของความบกพร่องทางด้านร่างกายด้วย  มีลักษณะเฉพาะในแต่ละวัน  คือ  ตอนตื่นนอน  จะรู้สึกสดชื่นดี  แต่จะค่อยๆมีความรู้สึกเหนื่อย ล้า ในช่วงบ่าย  แจะรู้สึกดีขึ้นอีกครั้งในช่วงเย็น  อาการเหนื่อยล้าที่ผู้ป่วยรู้สึก  จะมีลักษณะไม่มีแรง  รู้สึกล้าอยู่ตลอดเวลา  และมีขีดความสามารถจำกัดต่อการออกแรงหรือออกกำลังกาย 

Bladder and Bowel disturbances เป็นผลจากพยาธิสภาพที่ระดับเหนือกว่า sacral หรือจากการอุดตันทางกลไกบริเวณทางปัสสาวะ  ผู้ป่วยจะมีอาการปัสสาวะบ่อย  กลั้นปัสสาวะไม่อยู่ หรือมีปัสสาวะคั่งค้าง

Communication disorders  ความผิดปกติทางการสื่อความหมายและการกลืนอาหาร เป็นผลเนื่องมาจาก demyelination ของ cranial nerve ลักษณะการพูดที่ผิดปกติในผู้ป่วย MS ได้แก่ การพูดไม่ชัด  พูดช้าลง  หรือพูดเสียงเบากว่าปกติ  ส่วนความผิดปกติในการกลืนอาหาร  จะมีลักษณะกลืนลำบาก  ซึ่งจะเป็นผลให้ผู้ป่วยมีความยากลำบากในการรับประทานอาหาร  มักสะอึกหรือสำลักได้
 
   ประเภทของ multiple   sclerosis

ลักษณะทางคลินิกของโรคซึ่งจะมีระยะปรากฏอาการและระยะพัก ทำให้สามารถแยกประเภทของโรคได้เป็น  4 ประเภทใหญ่ดังนี้
1.             Benige  พบได้ประมาณ 20 % จะมีลักษณะทางอาการแสดงอย่างรวดเร็ว โดยปรากฏอาการเพียง  1 -2 อย่าง และอาการจะหายไปอย่างสมบูรณ์หรือเกือบสมบูรณ์ โดยจะมีความผิดปกติหลงเหลือเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีเลย
2.             Relapse-Remission พบประมาณ 20-30 % ลักษณะอาการทันทีทันใด โดยมีระยะพักอย่างสมบูรณ์หรือเกือบสมบูรณ์และผู้ป่วยจะยังคงอยู่ในช่วงระยะพักนี้อยู่เป็นเวลานาน
3.             Relapse-Remission-progressive ประเภทนี้พบได้มากที่สุดประมาณ 40% ของผู้ป่วยms ทั้งหมด ลักษณะอาการคล้ายประเภทที่2แต่ไม่หายไปอย่างสมบูรณ์และลักษณะความบกพร่องของร่างกายจะค่อยๆเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
4.             progressive พบประมาณ 10-20% ลักษณะอาการทางคลินิกจะเพิ่มมากขึ้นหรือรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ โดยไม่มีระยะพัก และนำไปสู่ความบกพร่องหรือความพิการอย่างรุนแรง ลักษณะของอาการเริ่มแรกจะค่อนข้างช้างค่อยๆเพิ่มความรุนแรงขึ้นใช้เวลาเป็นปีหรือหลายปีในผู้ป่วยบางรายซึ่งพบได้น้อย มีการดำเนินโรคเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วและเสียชีวิตในที่สุด

การพยากรณ์โรค

การพยากรณ์โรคในผู้ป่วย MS แต่ละรายนั้นพบว่าทำได้ยากมาก  สาเหตุเพราะโรคนี้  มีความหลากหลายของอาการ  และอาการแสดงของโรคทางคลินิก  แต่พบว่าข้อบ่งชี้ที่บอกเกี่ยวกับการพยากรณ์โรคที่เลว  คือ  เมื่อผู้ป่วยมีการดำเนินโรคแบบรุดหน้า(progressive  course)  หรือมีลักษณะของการดำเนินโรคแบบ secondary  progressive  phase  ตั้งแต่เริ่มเกิดอาการ  นอกจากนี้ยังเป็นที่ยอมรับกันอย่างทั่วไปว่าโรคนี้จะมีพยากรณ์โรคที่เลว  ถ้าเริ่มเกิดโรคนี้เป็นครั้งแรกในขณะที่ผู้ป่วยมีอายุมาก  เพราะพบว่าผู้ป่วยที่เริ่มเป็นโรคนี้เป็นครั้งแรกที่อายุ 40 ปีมักมีการดำเนินโรคแบบรุดหน้าอย่างรวดเร็ว  สำหรับผู้ป่วยที่เริ่มมีอาการเริ่มต้นแบบประสาทตาอักเสบ(optic  neuritis)  หรือมีความผิดปกติเรื่องความรู้สึกประสาทสัมผัส(sensory  disturbance)นั้นมักจะมีการพยากรณ์โรคที่ดีกว่ากลุ่มที่มีพยาธิสภาพที่ก้านสมอง  หรือมีความผิดปกติด้าน  motor  function

สำหรับการเกิดที่เป็นซ้ำของโรค  หรือการกำเริบของโรคนี้  พบว่าอัตราการเกิดเป็นซ้ำๆไม่มีความสำพันธ์กับการพยากรณ์โรคที่เลวแต่อย่างใด  แต่กลับพบว่าผู้ป่วยที่มีอาการแสดงของโรคแบบ relapsing-remitting  course  ตั้งแต่แรกเริ่ม  และกลุ่มอาการที่มีอาการกำเริบของโรคไม่บ่อยในระยะแรก  จะมีพยากรณ์ดีกว่าผู้ป่วยกลุ่มที่มีลักษณะอาการแบบ progressive  course  และกลุ่มผู้ป่วยที่มีอาการกำเริบของโรคที่เกิดบ่อยๆนอกนี้ยังพบว่าในผู้ป่วยMSรายที่ภายใน ปีที่เกิดโรคแล้วยังไม่มีความพิการใดๆปรากฏออกมา  มักบ่งบอกว่าผู้ป่วยรายนั้นน่าจะเป็น  benign  MS  ซึ่งมีการพยากรณ์ที่ดี  สำหรับผู้ป่วยMS พบว่าโดยเฉลี่ยราว 15 ปี  มักจะเกิดมี ความพิการเกิดขึ้นและต้องการใช้เครื่องพยุงในการเดินในอัตราสูงราวร้อยละ 50

โรค  MS นี้พบว่ามีผลกระทบอย่างรุนแรงต่อชีวิตความเป็นอยู่ของผู้ป่วยอย่างมากมีผลกระทบสูงกว่าโรคไตวายเรื้อรังและโรคข้อ Rheumatoid  arthritis  ที่พบบ่อยในชาวตะวันตกเนื่องจากโรค MS  มีอัตราการเกิดโรคไม่แน่นอนและคาดคะเนไม่ได้  ดังนั้น  จึงมีผลต่อทางด้านจิตใจของผู้ป่วยโรคนี้อย่างมาก  แต่พบว่าร้อยละ 50-80 ของผู้ป่วย  MS  มักจะต้องออกจากงานและทำงานและอาชีพเดิมไม่ได้ภายหลังเป็นโรคมานาน  10 ปี  ปัญหาทางด้านจิตใจของผู้ป่วย MS นั้น  พบว่าเป็นปัญหาสำคัญยิ่งเพราะผู้ป่วยส่วนใหญ่มักไม่รู้จักโรคนี้ดีและมีความเกรงกลัวว่าจะเกิดอาการกำเริบของโรค  หรือมีการดำเนินของโรคไปในทางที่เลวลงแบบรุดหน้า ดังนั้น  พบว่าราวร้อยละ 27-54 ของผู้ป่วย MS ยังมีอุบัติการณ์ในการฆ่าตัวตายสูงกว่าประกรทั่วไปอีกด้วย  สำหรับปัญหาด้านความจำและสติปัญญาในผู้ป่วย MS นั้น  พบว่าราวร้อยละ 50 จะมีปัญหาในด้านนี้ด้วยในความรุนที่แตกต่างกัน  ผู้ป่วย MS นั้นพบว่าปัญหาต่างๆที่เกิดขึ้นไม่ได้เกิดแต่เพียงเฉพาะตัวผู้ป่วยเท่านั้นแต่ยังผลกระทบอย่างมากต่อครอบครัวและผู้ดูแลผู้ป่วยอีกด้วย


         การรักษา 

         โรคเอ็มเอสเป็นโรคที่รักษาไม่หาย แพทย์จึงรักษาตามอาการของโรคในขณะนั้น โดยมุ่งหวังให้เกิดทุพพลภาพน้อยที่สุด อย่างไรก็ดีไม่ได้หมายความว่าสุดท้ายผู้ป่วยทุกคนต้องทุพพลภาพ เพราะประมาณ 1 ใน 3 ของผู้ป่วยโรคเอ็มเอสสามารถทำงานต่อไปได้จนเกษียณ เพียงแต่ต้องการกำลังใจและข้อมูลที่จะช่วยให้สามารถดำเนินชีวิตประจำวันได้

       การป้องกันโรคเอ็มเอส

      เนื่องจากยังไม่ทราบสาเหตุการเกิดของโรคเอ็มเอสอย่างแน่ชัดจึงยังไม่ทราบวิธีที่จะป้องกัน ดังนั้นการดูแลสุขภาพตัวเอง ทั้งใจและกาย รวมถึงการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ พักผ่อนให้เพียงพอ รับประทานอาหารให้ถูกสุขลักษณะ ไม่เครียด ซึ่งจะทำให้ภูมิต้านทานร่างกายอ่อนแอ น่าจะเป็นวิธีการป้องกันโรคเอ็มเอสที่ได้ผลดีที่สุด



อ้างอิงและอ่านเพิ่มเติม

แสดงความคิดเห็น

บทความเรียงตามตัวอักษร